Avtomobil sığortası: icbari sığorta ilə KASKO arasında fərq nədir

Azərbaycanda avtomobil sahibinin qarşısında iki əsas sığorta var. Avto-icbari sığorta (rəsmi adı — avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası) qanunla məcburidir və sizin başqalarına — piyadaya, sərnişinə, başqa avtomobilə — vurduğunuz zərəri ödəyir. KASKO isə könüllüdür və öz avtomobilinizin zərərini, oğurlanmasını və müqavilədə yazılan digər riskləri əhatə edir. Biri digərini əvəz etmir: KASKO olsa belə, icbari sığorta bağlanmalıdır.

Qısa cavab: standart icbari sığorta 12 ay müddətinə bağlanır və bir hadisə üzrə bir nəfərin sağlamlığına dəyən zərər üçün 5 000 AZN (hadisə üzrə cəmi 50 000 AZN-ədək), üçüncü şəxslərin əmlakına dəyən zərər üçün 5 000 AZN ödəyir. Haqqın hesablanma qaydasını Mərkəzi Bank müəyyən edir. KASKO-nun qiymətini və şərtlərini sığorta şirkəti müqavilədə təyin edir. 22 sentyabr 2026 tarixinə Prayk-ın «Avtomobillər» bölməsində 33 989 elan var; son 300 elanın median qiyməti 13 990 AZN-dir.

Avto-icbari sığorta kimə məcburidir?

«İcbari sığortalar haqqında» Qanunun 50-ci maddəsinə görə Azərbaycanda qeydiyyatdan keçmiş mexaniki nəqliyyat vasitələri və mopedlər üçün üçüncü şəxslər qarşısında məsuliyyətin sığortası icbaridir. İcbari Sığorta Bürosunun izahına görə buraya mühərrikinin həcmi 50 sm³ və daha çox, yaxud konstruktiv sürəti saatda 50 km-dən artıq olan bütün avtomobil və motosikletlər, tramvay və trolleybuslar, traktorlar və kənd təsərrüfatı texnikası daxildir. Sığortanı avtomobilin mülkiyyətçisi və ya onu qanuni əsasla idarə edən şəxs — icarəçi, etibarnamə ilə sürən, lizinqlə istifadə edən — bağlatmalıdır.

• Kim qorunur: şəhadətnamənin kimin adına verilməsindən asılı olmayaraq, avtomobili qanuni əsasla idarə edən istənilən şəxsin üçüncü şəxslər qarşısında məsuliyyəti sığortalanmış sayılır (Maddə 53.4).
• Müddət: standart müqavilə 12 aylıqdır və şəhadətnamədə başqa tarix yazılmayıbsa, bağlandığı andan qüvvəyə minir (Maddə 55).
• Etibarlılıq: müqavilə yalnız informasiya sistemi vasitəsilə bağlandıqda və orada qeydə alındıqda etibarlıdır (Maddə 51.1). Sistem müqavilənin mövcudluğunu internet və mobil rabitə ilə yoxlamağa imkan verməlidir (Maddə 61.4).
• Sərhəd və xaricə səfər: Yaşıl Kart sistemi olan ölkəyə gedəndə «Azərbaycan Yaşıl Kartı» bağlanır; Yaşıl Kartı olmayan xarici avtomobil üçün isə sərhəd müqaviləsi bağlanır. Hər ikisi 1, 3, 6 və ya 12 aylıq olur (Maddə 55); bir aylıq icbari müqavilənin haqqı illik haqqın 20 faizidir (Maddə 57.2).

İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 469.3-cü maddəsinə görə icbari sığorta müqaviləsini bağlamayan fiziki şəxs 50 AZN cərimə edilir və bundan sonra 20 gün ərzində müqavilə bağlamalıdır; bu xəta foto və video qeydiyyat cihazları ilə də aşkarlana bilər. Məbləğ məcəllənin rəsmi mətnindən götürülüb — dəyişiklik ola bilər, son redaksiyanı yoxlayın.

İcbari sığorta nəyi ödəyir, nəyi ödəmir?

Bu sığorta sizin avtomobilinizin istifadəsi nəticəsində başqalarına dəyən zərəri ödəyir. Avtomobilinizdəki sərnişinlər də üçüncü şəxs sayılır (Maddə 54). Qəzada təqsirkar sizsinizsə, öz avtomobilinizin təmiri icbari sığortadan ödənmir — bunun üçün KASKO lazımdır. Sığorta məbləğləri Qanunun 56-cı maddəsində sabit yazılıb:

Müqavilə qüvvədə olduğu müddətdə ödəniş edilsə belə, bu məbləğlər azalmır (Maddə 56.2). Limitdən artıq zərəri isə icbari sığorta ödəmir — bahalı avtomobillə toqquşmada bu fərq ciddi ola bilər.

Kiçik qəzada polis arayışı olmadan

Qanunun 58.2-ci maddəsinə görə aşağıdakı şərtlərin hamısı ödənəndə polis arayışı tələb olunmur, iştirakçıların özlərinin tərtib etdiyi protokol kifayətdir: hadisədə ən çox iki avtomobil iştirak edir və hər ikisinin icbari sığortası var; təqsirkarın kim olduğu barədə mübahisə yoxdur; sağlamlığa zərər dəyməyib; zərərin 1 000 AZN-dən çox olmadığı ehtimal edilir. Bu protokol informasiya sistemi vasitəsilə elektron sənəd kimi də tərtib oluna bilər.

Öz sığortaçınıza müraciət

Mərkəzi Bankın 2022-ci ildə təsdiqlədiyi «zərərlərin birbaşa tənzimlənməsi» qaydasına görə iki avtomobilin toqquşmasında zərərçəkən icbari sığortasını bağladığı öz şirkətinə birbaşa müraciət edə bilər; şirkət ödənişi sonra təqsirkarın sığortaçısından tələb edir. Sığorta tələbi hadisədən xəbər tutduğunuz tarixdən 3 il ərzində irəli sürülə bilər (Maddə 74).

İcbari sığortanın qiyməti necə hesablanır?

Hesablanma qaydasını sığorta şirkəti deyil, Mərkəzi Bank müəyyən edir (Maddə 57.1). Mərkəzi Bankın 2022-ci il açıqlamasına görə sığorta haqqı risk amilləri üzrə əmsallarla hesablanır:

• sürücünün yaşı və sürücülük təcrübəsi;
• avtomobili idarə etmək hüququ olan şəxslərin sayı;
• avtomobilin idarə edildiyi bölgənin yol-nəqliyyat intensivliyi;
• avtomobilin istismar müddəti;
• bonus-malus — qəza törətməyən sığortalıya güzəşt, törədənə əlavə; sistem real vaxt rejimində işləyir.

2026-cı ilin aprelində Mərkəzi Bank taksi kimi istifadə olunan avtomobillər üçün ayrıca risk əmsalları təsdiqlədi: təhlillər onların üçüncü şəxslərə zərər vurma ehtimalının şəxsi avtomobillərdən yüksək olduğunu göstərib. Öz avtomobiliniz üçün məbləği İcbari Sığorta Bürosunun saytındakı kalkulyatorla hesablaya bilərsiniz. Bu məqalədə tarif rəqəmi vermirik — o, sizin əmsallarınızdan asılıdır.

KASKO nədir və kimə lazımdır?

KASKO könüllü avtomobil sığortasıdır: sığorta şirkəti müqavilədə sadalanan hallarda öz avtomobilinizin zərərini ödəyir — məsələn, qəza, oğurluq, yanğın, təbii hadisə və ya vandalizm. Hansı risklərin daxil olduğunu, ödənişin necə hesablandığını və qiyməti müqavilə müəyyən edir. Qanunun 8.4-cü maddəsinə görə könüllü müqavilə eyni riski əhatə etsə belə, sizi icbari sığortadan azad etmir.

KASKO-nun qiymətinə adətən bunlar təsir edir: avtomobilin dəyəri (sığorta məbləği), azadolma məbləği (franşiza — zərərin sizin ödədiyiniz hissəsi), sürücülərin siyahısı və təcrübəsi, təmirin harada aparılacağı, ərazi məhdudiyyəti. Qiymətlərin son dövrdə niyə qalxdığını ayrıca yazmışdıq: Kasko niyə bahalaşır.

• Yeni və ya bahalı avtomobil: ciddi qəzada təmir xərci avtomobilin dəyərinə yaxınlaşa bilər — KASKO burada ən çox iş görür.
• Kredit və ya lizinq: bank və ya lizinq şirkəti müqavilədə KASKO tələb edə bilər — şərtləri oxuyun.
• Köhnə və ucuz avtomobil: illik KASKO haqqını avtomobilin bazar dəyəri və azadolma məbləği ilə müqayisə edin.

Bazar dəyərini bilmək üçün Prayk kataloquna baxın: hazırda minik avtomobilləri bölməsində 33 989 elan var; son 300 elanın median qiyməti 13 990 AZN, yarısı 8 425–22 800 AZN aralığındadır, elanların 60 faizi Bakıdandır. Öz modelinizin qiymət aralığını bazar qiymətləri səhifəsində yoxlayın — sığorta məbləğini razılaşdıranda bu rəqəm əlinizdə olsun.

İcbari sığorta və KASKO: müqayisə cədvəli

Avtomobil alanda və satanda sığortaya nə olur?

Qanunun 8.3-cü maddəsinə görə müqavilə qüvvədə olarkən avtomobilin sahibi dəyişəndə yeni icbari müqavilə tələb olunmur — hüquq və vəzifələr yeni sahibə keçir. Lakin 51.3-cü maddə avtomobil özgəninkiləşdiriləndə sığortalıya müqaviləyə xitam vermək hüququ verir. Alıcı üçün praktik qayda: satıcıdan icbari sığortanın qüvvədə qalıb-qalmayacağını soruşun, məlumatı sistemdə yoxlayın, xitam verilibsə, yola çıxmazdan əvvəl yeni müqavilə bağlayın. KASKO-nun yeni sahibə keçib-keçmədiyi isə müqavilənin şərtlərindən asılıdır. Almazdan əvvəl hansı arayışları yoxlamaq olar — ayrıca bələdçidə: Maşın almazdan əvvəl yoxlama.

Sığorta seçərkən yoxlama siyahısı

• Şirkətin Mərkəzi Bankdan lisenziyası olduğunu yoxlayın.
• İcbari sığortada hesablanma qaydası bütün şirkətlər üçün Mərkəzi Bankın qaydasıdır; seçim zamanı xidmətə, müraciət rahatlığına və ödəniş sürətinə baxın.
• KASKO-da: sığortalanan risklər, azadolma məbləği, ödənişdən imtina halları, təmirin harada aparılacağı, orijinal ehtiyat hissəsi, ərazi məhdudiyyəti və zərərin ödənilmə müddəti.
• Sürücülərin siyahısı: KASKO yalnız müqavilədə adı yazılan sürücüləri əhatə edirsə, avtomobili başqasına verəndə bunu nəzərə alın.
• Mübahisəli qəzada sübut üçün videoregistrator faydalıdır.
• Agent və sığorta xidməti elanlarını Sığorta bölməsində görə bilərsiniz (hazırda 4 elan) — müqavilədən əvvəl şirkətin özünü yoxlayın.

Tez-tez verilən suallar

Motosiklet və moped üçün icbari sığorta lazımdırmı?

Bəli. «İcbari sığortalar haqqında» Qanunun 50-ci maddəsinə görə qeydiyyatdan keçmiş mexaniki nəqliyyat vasitələri, o cümlədən motosikletlər, habelə mopedlər üçün üçüncü şəxslər qarşısında məsuliyyətin sığortası icbaridir.

KASKO varsa, icbari sığorta bağlamaq lazımdırmı?

Bəli. Qanunun 8.4-cü maddəsinə görə könüllü sığorta müqaviləsi eyni riski tam və ya qismən əhatə etsə belə, sahibi icbari sığorta müqaviləsi bağlamaq vəzifəsindən azad etmir.

İcbari sığorta mənim avtomobilimin təmirini ödəyirmi?

Qəzada təqsirkar sizsinizsə, xeyr — icbari sığorta yalnız zərərçəkənə ödəyir. Zərərçəkən sizsinizsə, zərəriniz təqsirkarın icbari sığortasından 5 000 AZN-lik əmlak limiti daxilində ödənir; iki avtomobilin toqquşmasında öz sığortaçınıza birbaşa müraciət edə bilərsiniz.

İcbari sığortanın qiyməti nədən asılıdır?

Hesablanma qaydasını Mərkəzi Bank müəyyən edir. Qiymətə sürücünün yaşı və təcrübəsi, avtomobili sürə bilən şəxslərin sayı, bölgənin yol-nəqliyyat intensivliyi, avtomobilin istismar müddəti və bonus-malus (qəza tarixçəsi) təsir edir; taksilər üçün 2026-cı ildən ayrıca əmsallar var. Dəqiq məbləği İcbari Sığorta Bürosunun kalkulyatoru göstərir.

Kiçik qəzada polis çağırmaq mütləqdirmi?

Hər zaman yox. Hadisədə ən çox iki avtomobil iştirak edirsə, hər ikisinin icbari sığortası varsa, təqsir barədə mübahisə yoxdursa, xəsarət alan yoxdursa və zərər 1 000 AZN-dən az görünürsə, iştirakçıların tərtib etdiyi protokol polis arayışını əvəz edir (Qanunun 58.2-ci maddəsi).

Avtomobili satanda icbari sığortaya nə olur?

Müqavilə avtomatik ləğv olunmur: sahib dəyişəndə hüquq və vəzifələr yeni sahibə keçir (Maddə 8.3), amma satıcının müqaviləyə xitam vermək hüququ var (Maddə 51.3). Alıcı sığortanın qüvvədə olduğunu yoxlamalı, xitam verilibsə, yeni müqavilə bağlamalıdır.

Mənbə və metodologiya

Hüquqi məlumatlar 22 sentyabr 2026 tarixində rəsmi mənbələrdən yoxlanılıb: «İcbari sığortalar haqqında» Qanun (maddələr 8, 50, 51, 53–58, 61, 74), İcbari Sığorta Bürosu — avto-icbari sığorta, Mərkəzi Bankın 3 avqust 2022 və 4 aprel 2026 açıqlamaları, İnzibati Xətalar Məcəlləsi (maddə 469.3). Qanunvericilik dəyişə bilər; bu məqalə ümumi məlumatdır, hüquqi məsləhət deyil.

Prayk rəqəmləri 22 sentyabr 2026 tarixində açıq kataloqdan götürülüb: minik avtomobilləri bölməsində 33 989 elan; median və aralıq ən təzə 300 elanın AZN qiymətlərindən hesablanıb. «Sığorta» xidmətləri bölməsində 4 elan var — nümunə kiçik olduğu üçün qiymət statistikası vermirik.