İt almaq və ya sahiblənmək: cins, peyvənd, qaydalar və qiymətlər

İt almazdan əvvəl üç sualın cavabını bilin: harada yaşayacaq (mənzil, yoxsa həyət), gündə nə qədər vaxt ayıra bilərsiniz və ilk il üçün büdcəniz nədir. Cinsdən çox itin sağlamlığı və sənədləri vacibdir. 27 sentyabr 2026 tarixinə Prayk-ın «İtlər» bölməsində 1 295 elan var; son 500 elanın median qiyməti 300 AZN-dir, yarısı 150–500 AZN aralığındadır.

Qısa cavab: Mənzil üçün kiçik və orta cinslər, həyət üçün iri mühafizəçi cinslər seçilir. Satıcıdan peyvənd qeydlərini və ya baytarlıq sənədini istəyin, iti görmədən və ya ən azı video zəngdə görmədən pul köçürməyin. Qaydalara görə çoxmərtəbəli binanın mənzilində bir ailəyə bir it və iki pişik saxlamağa icazə verilir. 27 sentyabr 2026 tarixinə Prayk-da median qiymətlər: pudel 350 AZN, şpits 390 AZN, kanqal 300 AZN, alman çoban iti 150 AZN.

Mənzil, yoxsa həyət: hansı it sizə uyğundur?

• Mənzil üçün. Kiçik və orta ölçülü, sakit xasiyyətli cinslər: pudel (xüsusilə kiçik növləri), şpits, malta bolonkası, çihuahua, yorkşir terrier. Kiçik it də gündə bir neçə dəfə gəzməyə və diqqətə ehtiyac duyur.
• Həyət və mühafizə üçün. İri cinslər: alabay, kanqal, qafqaz çoban iti, qurdbasar. Onlara geniş ərazi, möhkəm hasar və təcrübəli sahib lazımdır; mənzildə saxlamaq həm itə, həm qonşulara çətindir.
• Aktiv sahib üçün. Alman çoban iti, labrador, haski kimi enerjili cinslər uzun gəzinti, məşq və təlim tələb edir.
• Cinssiz (metis) it. Çox vaxt sağlam və uyğunlaşan olur; sahiblənmək üçün yaxşı seçimdir.

Cins seçərkən yetkin itin ölçüsünü, tükünün qulluğunu (tükü tökülən və ya müntəzəm qırxılan), yemək xərcini və ailədə uşaq olub-olmadığını nəzərə alın.

İt neçəyədir: cinslər üzrə qiymətlər

Aşağıdakı cədvəldə Prayk-ın «İtlər» bölməsindəki son 500 elandan başlığında və ya təsvirində cins adı yazılanlar ayrıca ölçülüb (27 sentyabr 2026). Median — elanları qiymətə görə düzəndə ortada qalan qiymətdir; «yarısı» — elanların orta yarısının aralığıdır.

Labrador, kane-korso, rotveyler, yorkşir terrier və çihuahua üzrə elan sayı 15-dən az olduğu üçün median yazmırıq. Qiymətə yaş (bala, yoxsa yetkin it), sənədlər, valideynlərin cins mənsubiyyəti və çatdırılma təsir edir. Malta bolonkasında aralığın çox geniş olması (285–1 600 AZN) bunu yaxşı göstərir: eyni cins adı altında həm sənədsiz bala, həm də rəsmi sənədli it satılır. Elanların çoxu Bakıdadır (son 500 elanın 308-i), sonra Abşeron qəsəbələri və Gəncə gəlir.

Sağlamlıq və sənədlər: nəyi yoxlamalı?

1. Peyvənd qeydləri. Hansı peyvəndlərin nə vaxt vurulduğunu soruşun, qeydi görün. Son 500 elanın təxminən üçdə birində (153 elan) peyvənd xatırlanır, «pasport» sözü isə cəmi 32 elanda keçir — yəni sənəd məsələsini özünüz soruşmalısınız.
2. Baytarlıq pasportu. Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi (AQTA) 2024-cü ilin fevralında it, pişik və digər ev heyvanları üçün baytarlıq pasportunun formasını təsdiqləyib; agentliyin məlumatına görə pasportu sahibin müraciəti ilə AQTA-nın regional bölmələri verir və bunun üçün 20 manat dövlət rüsumu müəyyən edilib.
3. Balanın yaşı. Bala anadan çox erkən ayrılmamalıdır; adətən ən azı 8 həftəlik balalar verilir. Yaşı peyvənd qeydləri ilə tutuşdurun.
4. Görünüş və davranış. Gözlər və burun təmiz, tük parlaq, qarın şişkin olmamalı; bala aktiv və maraqlı olmalıdır. Mümkünsə, ananı və bala saxlanılan yeri görün.
5. İlk baytar müayinəsi. Aldıqdan sonra ilk günlərdə iti baytara göstərin və peyvənd cədvəlini dəqiqləşdirin.

İt saxlamaq qaydaları nə deyir?

Nazirlər Kabinetinin 9 mart 2011-ci il tarixli 38 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş «Azərbaycan Respublikasının yaşayış məntəqələrində it, pişik və ya digər ev heyvanlarının saxlanması Qaydaları»na görə:

• çoxmərtəbəli binaların ayrıca mənzillərində yaşayan hər ailəyə, qonşulara narahatlıq yaratmamaq şərtilə, bir it və iki pişik saxlamağa icazə verilir (2.1);
• itlər ümumi həyətlərdə və küçələrdə yalnız qısa qayışda, iri cins itlər isə qayışda və ağızlıqda gəzdirilir (3.1.1);
• heç bir heyvan 18 yaşına çatmamış şəxsə valideynlərinin və ya qəyyumlarının yazılı razılığı olmadan satıla bilməz (4.3);
• ev heyvanı saxlayan şəxs heyvanı quduzluğa qarşı müalicə-profilaktik tədbirlərdən keçirməlidir (5.1.4); baytarlıq şəhadətnaməsi olmadıqda və ya orada itin quduzluğa qarşı peyvənd olunduğu göstərilmədikdə onun satılması və bağışlanması qadağandır.

Bu, ümumi məlumatdır. Qaydaların tam və aktual mətnini e-qanun.az-da, peyvənd və pasport məsələlərini isə AQTA-nın regional bölməsində dəqiqləşdirin.

Fırıldaqdan necə qorunmalı?

• «Əvvəlcə ödəniş, sonra çatdırılma». Başqa şəhərdən və ya xaricdən «bala göndərəcəyik, əvvəlcə yol, peyvənd və ya sığorta pulunu köçürün» sxemi ən geniş yayılmış tələdir. İti görmədən pul köçürməyin.
• Bazardan xeyli ucuz «cinsli» bala. Median 350–550 AZN olan cinsdə 50 AZN-lik «sənədli» bala şübhəlidir.
• Şəkillər başqa yerdən. Satıcıdan iti video zəngdə göstərməsini və ya adınız yazılmış kağızla şəkil çəkməsini xahiş edin.
• Tələsdirmə. «Bu gün köçürməsəniz, başqasına verəcəyəm» deyən satıcıya ehtiyatla yanaşın.
• Çatda ödəniş tələbi. Prayk çatı ödəniş və ya kart məlumatı tələb edən mesajların altında hər iki tərəfə avtomatik xəbərdarlıq göstərir.

Almaq, yoxsa sahiblənmək?

İt almaq məcburi deyil: bəzi sahiblər köçmə və ya başqa səbəblərlə itini yeni ailəyə pulsuz və ya simvolik qiymətə verir, könüllülər isə küçədən götürülmüş itlərə sahib axtarır. Sahiblənəndə də eyni qaydalar keçərlidir: itin sağlamlığını, peyvəndlərini və xasiyyətini öyrənin, ilk müayinəni baytarda keçirin. Yetkin itin xasiyyəti artıq formalaşıb — bu, bir çox ailə üçün üstünlükdür.

Prayk-da it necə axtarılır?

Bütün elanlar Heyvanlar bölməsindədir — 27 sentyabr 2026 tarixinə 12 298 elan; itlər ayrıca İtlər bölməsindədir. Axtarışa cinsin adını müxtəlif yazılışlarla yazın («şpits», «spitz», «qurdbasar»). Qayış, yem qabı, kafes və qulluq vasitələri Heyvan malları bölməsindədir. Uyğun elan yoxdursa, axtarışı yadda saxlayın. Bölmənin imkanları haqqında: Heyvanlar bölməsi yeniləndi.

Yoxlama siyahısı

• Cins yaşayış yerinizə və vaxtınıza uyğundurmu?
• Peyvənd qeydlərini və sənədləri görmüsünüzmü?
• İti və mümkünsə anasını canlı və ya video zəngdə görmüsünüzmü?
• Balanın yaşı sənədlərlə uyğundurmu?
• Qiymət cinsin bazar aralığındadırmı?
• İlk baytar müayinəsini planlaşdırmısınızmı?
• Yem, qayış, yataq və ilk peyvəndlər üçün büdcə varmı?

Tez-tez verilən suallar

Azərbaycanda it neçəyədir?

27 sentyabr 2026 tarixinə Prayk-da son 500 it elanının median qiyməti 300 AZN-dir, yarısı 150–500 AZN aralığındadır. Cinslər üzrə median: qurdbasar və alman çoban iti 150 AZN, kanqal 300 AZN, pudel və alabay 350 AZN, şpits 390 AZN, malta bolonkası 550 AZN.

Mənzildə neçə it saxlamaq olar?

Ev heyvanlarının saxlanması Qaydalarının 2.1-ci bəndinə görə çoxmərtəbəli binanın ayrıca mənzilində yaşayan hər ailəyə, qonşulara narahatlıq yaratmamaq şərtilə, bir it və iki pişik saxlamağa icazə verilir. Aktual mətni e-qanun.az-da yoxlayın.

İtə baytarlıq pasportu necə alınır?

AQTA-nın 2024-cü il fevral tarixli məlumatına görə baytarlıq pasportunu sahibin müraciəti ilə agentliyin regional bölmələri verir, dövlət rüsumu 20 manatdır. Aktual şərtləri AQTA-nın regional bölməsində dəqiqləşdirin.

İri cins iti necə gəzdirmək lazımdır?

Qaydaların 3.1.1-ci bəndinə görə itlər ümumi həyətlərdə və küçələrdə qısa qayışda, iri cins itlər isə qayışda və ağızlıqda gəzdirilir.

Satıcı iti başqa şəhərdən göndərmək üçün qabaqcadan pul istəyir. Nə etməli?

Pul köçürməyin. Bu, ən geniş yayılmış fırıldaq sxemidir. İti yerində və ya ən azı video zəngdə görün, sənədləri yoxlayın, ödənişi yalnız iti təhvil alanda edin.

Mənbə və metodologiya

Elan sayları və qiymətlər Prayk-ın açıq kataloq API-sindən 27 sentyabr 2026-da götürülüb: «Heyvanlar» kök bölməsi və «İtlər» bölməsi (cins alt bölmələri ilə). «İtlər» üzrə ən təzə 500 elan götürülüb, median və 25–75-ci faizlər yalnız AZN ilə qiymət yazılmış elanlardan hesablanıb. Cinslər üzrə seqmentlər elan başlığı və təsvirində cins adının yazılışına görə seçilib (məsələn, «pudel», «şpits/spitz», «kanqal/kangal»), ona görə təxminidir; bir elan bir neçə cinsi xatırladırsa, hər birinə düşə bilər. 15-dən az elanı olan cins üçün median dərc etmirik. Peyvənd və pasport payı elan mətnində bu sözlərin keçməsinə görə sayılıb. Hüquqi məlumat: «Azərbaycan Respublikasının yaşayış məntəqələrində it, pişik və ya digər ev heyvanlarının saxlanması Qaydaları» (e-qanun.az); AQTA: ev heyvanları üçün baytarlıq pasportunun forması təsdiq olunub (19.02.2024).